U svijetu koji sve brže ulazi u eru preciznog upravljanja prirodnim resursima, šumarstvo dobija svoj pandan “preciznoj poljoprivredi”. Projekat SingleTree predstavlja ambiciozan pokušaj da se promijeni način na koji posmatramo, mjerimo i upravljamo šumama – od nivoa sastojine do nivoa pojedinačnog stabla.
Riječ je o višegodišnjem istraživačko-inovacijskom projektu koji finansira Evropska komisija kroz program Horizon Europe, a koordinira ga NIBIO – Norveški institut za bioekonomiju. Projekat je započeo 1. septembra 2024. i trajaće do 2028. godine, uz učešće četrnaest partnera iz cijele Evrope, među kojima su naučne institucije, tehnološke kompanije i šumarske organizacije iz Norveške, Švedske, Finske, Švicarske i Španije.
Šta znači upravljanje po stablu (Single Tree Management)?
Tradicionalno, šumarstvo posmatra šumu kao prostornu i funkcionalnu cjelinu – planiranje i uzgoj obično se baziraju na odjelima ili odsjecima. Međutim, napredak u daljinskoj detekciji (remote sensingu), vještačkoj inteligenciji i digitalnim senzorima omogućava novi pristup: analizu i upravljanje svakim stablom pojedinačno.
SingleTree se upravo na tome zasniva – kreiranju digitalnih modela pojedinačnih stabala pomoću aeropodataka (LiDAR, dronovi, sateliti) i terenskih senzora. Cilj je da svako stablo ima svoj “digitalni identitet” – skup podataka koji uključuje visinu, promjer, vitalnost, vrstu, procjenu drvne mase i kvaliteta, pa čak i rizik od bolesti ili napada štetočina.
Tehnologije koje stoje iza SingleTree sistema
U okviru projekta razvijaju se i testiraju različiti tehnološki moduli:
– Digitalni modeli krošnji generisani iz LiDAR podataka i visoko-rezolucijskih snimaka dronova;
– AI algoritmi koji automatski prepoznaju vrste drveća, klasifikuju zdravstveno stanje i predviđaju potencijal rasta;
– Pametne mašine (smart harvesters) koje koriste podatke o svakom stablu prije sječe, kako bi se optimizovala eksploatacija i smanjila oštećenja u okolini;
– Integrisane baze podataka i digitalni “twin” modeli šumskih sastojina koji omogućavaju scenarije upravljanja i planiranja.
Podaci se testiraju u tri tzv. Living Lab Value Chains (LLVCs) – realnim šumskim područjima u Norveškoj, Švedskoj i Španiji, gdje će se pratiti primjena koncepta od prikupljanja podataka do odluka o sječi, transportu i preradi drveta.
Izvor: https://www.linkedin.com/company/singletree/posts/?feedView=all
Cilj: održive i multifunkcionalne šume
SingleTree ne teži samo tehnološkoj inovaciji. Glavni cilj je povećanje otpornosti šuma na klimatske promjene i optimizacija odnosa između ekonomskih, ekoloških i socijalnih funkcija šuma.
Zahvaljujući informacijama na nivou stabla, moguće je:
– precizno procijeniti gubitke od suše, vjetroloma ili bolesti;
– planirati sječe tako da se maksimalno očuva biodiverzitet i regeneracija;
– smanjiti emisije CO₂ kroz optimizaciju mehanizacije i transporta;
– bolje procijeniti kvalitet drveta još prije nego što se stablo posiječe.
U konačnici, cilj je da šumarstvo postane “data-driven” – vođeno podacima, a ne samo iskustvom i tradicijom.
Kritički osvrt: koliko je ovaj koncept primjenjiv kod nas?
Iako koncept SingleTree otvara fascinantne mogućnosti, njegova puna primjena zahtijeva visoku digitalnu infrastrukturu, standardizovane podatke i kontinuirano prikupljanje terenskih mjerenja.
U zemljama poput Norveške ili Švedske to je već dio prakse – flote dronova, precizni GNSS sistemi i cloud platforme svakodnevno se koriste u planiranju. Međutim, u regionu Zapadnog Balkana, gdje su inventure šuma još uvijek često zasnovane na klasičnom terenskom uzorkovanju i papirnim planovima, prelazak na “pojedinačno stablo” zahtijevao bi:
– sistemsku modernizaciju institucija;
– ulaganja u obuku kadrova za obradu LiDAR i dron podataka;
– integraciju sa postojećim GIS i inventurnim bazama (npr. nacionalne baze šuma i zemljišta).
Ipak, postoje prvi koraci. Sve veći broj domaćih kompanija i istraživača koristi dronove i multispektralne kamere za procjenu vitalnosti stabala, a neke pilot-inicijative već pokazuju da je takva digitalizacija itekako moguća.
U tom kontekstu, SingleTree može poslužiti kao model i inspiracija – ne nužno za kopiranje, već za učenje i prilagođavanje lokalnim uslovima.
Zašto je SingleTree važan za budućnost šumarstva
Praćenje po stablu omogućava:
– rano otkrivanje stresnih faktora;
– precizno planiranje obnove;
– transparentnost i praćenje cijelog lanca vrijednosti – od stabla u šumi do proizvoda na tržištu.
Time se otvara mogućnost i za digitalne karbonske kredite i preciznije računanje sekvestracije ugljenika, jer svako stablo postaje “senzor” za koji se može odrediti tačna količina uskladištenog CO2 čime mu se daje tačna validacija ove funkcije u ekosistemu.
Zaključak
SingleTree projekt predstavlja veliki korak ka digitalnoj transformaciji šumarstva u Evropi. On pokazuje da je moguće posmatrati šumu ne samo kao ekosistem, već i kao skup međusobno povezanih pojedinačnih organizama čije ponašanje i promjene možemo razumjeti uz pomoć tehnologije.
Za zemlje našeg regiona, to znači priliku – ali i izazov. Da bismo pristupili takvim projektima, moramo ulagati u digitalizaciju šumskih podataka, otvorene GIS platforme, obuku kadrova i saradnju sa evropskim partnerima.
Ukoliko se te karike povežu, SingleTree može postati više od evropskog eksperimenta – može biti početak nove ere preciznog i pametnog šumarstva.
Izvor: https://www.linkedin.com/company/singletree/posts/?feedView=all
Ostali izvori:
https://singletree.eu/
https://cordis.europa.eu/project/id/101157488
https://www.nibio.no/en
https://www.sca.com/en/about-sca/innovation-and-research/forest/singletree-project/
https://uniteflagship.fi/2024/11/20/transforming-forestry-the-launch-of-the-singletree-project/
ForestryTech 